Nagsimula ako kahapon bilang isang kargador sa Costco. Bagong career move. Sixty-one na kasi ako ngayong taon at ang gusto kong trabaho ay yung hindi na ako mag-iisip. Napanood mo ba yung American Beauty? Yung karakter kasi ni Kevin Spacey doon, biglang nag-resign para magtrabaho na lang sa isang fast-food chain. Trabahong hindi na niya kailangang mag-isip o mamulitika. Yan ako ngayon.
Nalaman ko kasi, pagkatapos kausapin ang aking financial planner, na hindi ko naman talaga kailangang kumita nang malaki. Mayroon na akong sapat na ipon para hindi na ako mahirapang mabuhay kapag nag-retire ako. Kailangan ko lang talaga ngayon ng trabaho para magkaroon ako ng health insurance between now at hanggang ako’y 65.
Nag-apply ako at natanggap naman sa Costco. Ngayon, isa na akong empleyadong nagbubuhat ng produkto sa loob ng warehouse. First day ko kaapon at na-assign sa isang section na nagbabantay ng ibat-ibang klasing paper products: tissue paper, toilet paper, table napkin. Ang hindi lang kasali na napkin product sa ginagawa ko ay ang sanitary napkin. Sayang, marami pa namang mga dalagang may regla ang nagpupunta roon.
Mahirap din ang trabaho: very physical. Patuloy kang kumukuha ng mga produkto sa stockroom para ilagay sa shop floor. Tapos aayusin mo lahat ng mga produkto para maganda ang hitsura niya. Fast-paced talaga dahil ang daming customer na mahilig pala sa toilet paper. Tae kasi ng tae. Malingat ka lang, ubos na ang agad ang produkto doon sa loob ng tindahan. Kaya mayat-maya kang nagbubuhat at nag-aayos ng produkto. Meron akong maliit na parang forklift na ginagamit kasi mabigat din pala ang toilet paper pag bulk.
Yan ang buhay ko ngayon: kargador sa loob ng warehouse at tindahan. Masaya naman, at isa sa aking expectation ay pagdating ng araw, papayat ako at magkakaroon sa malalaking mga masel dahil sa sobrang pagbubuhat.
Tuloy pa rin naman yung aking side hussle bilang engineer. Ang trabaho ko sa Costco ay 3 to 11 PM kaya may oras ako sa umaga para sa mga customer ng Halo-Halo Factory, ang aking maliit na consulting business. All in all, ok na rin.
Lorenzo Padilla, may-akda; Ernesto Hilario (Batch ’81), direktor; Nicanor David, Elison Barcelo, Crisanto Liban, Josefina Robles, Davy de Jesus at Margarita de Jesus: mga nagsipaganap.
Buod at Tema
Ang Pinturahan ng Kalburo ay kasaysayan ng isang propesor mula sa Pamantasan ng Pilipinas, si Edong (Crisanto Liban), nakulong at matapos matanto ang kawalan saysay ng pakikipaglaban sa ating kurakot na pamahalaan ay iniwaksi ang kanyang idealismo at pinalitan ito ng pilosopiyang, “kung ano’ng tugtog, siyang sayaw.”
Ang kanyang pagbabalik mula sa bilangguan ay tulad ng kanyang inaasahan. Ang mga taong kanyang binusog sa magandang pangaral ay nag-iba na at di tulad na nang dati. Si Lolo Tasyo (Nicanor David) ay naglalasing palagi; si Enteng (Elison Barcelo) ay isa nang mandarukot; at si Neneng (Josefina Robles), na bunsong kapatid, ay nagkaputa.
Ang madramang eksena ng pagkakatagpo ng lolo’t nagkapatid at ang pagkasilaw ng kani-kanilang kahinaan ay nadagdagan pa nang dumating ang dalawang nilalang kabaranggay upang sabihing sa kanila na ipipinturahan ng puting kalburo ang mga bahay sa slum upang ito ay maging kaakit-akit sa paningin ng mga delegadong dadalo sa isang kumbensyong gaganapin sa Maynila.
“Ang tahanang ito, puno ng maruruming lihim. Pinturahan ng kalburo upang itago sa mata ng lipunan,” — ang bulalas ni Lolo Tasyo dahil sa gayong pagkukunwari.
Ito mismo ang pinakatema ng dula.
Puna, Puri at Mungkahi
Sa pagtatalo lamang nina Lolo Tasyo at Enteng maganda ang usapan dahil sa lakas ng kanilang boses. Noon lamang nahatid ang damdamin ng mga artista. Ang mga ibang eksena, lalo na ang panaginip ni Lolo Tasyo, ay walang gaanong epekto sa mga manonood dahil sa kahinaan ng mga boses at kawalan ng damdamin sa pagsasalita.
Hindi gaanong masalimuot ang balangkas ng dula dahil iisa ang layunin o patutunguhan ng kwento. Ang kasukdulan ng dula ay ang pagdating ni Edong at ang pagtuklas ng pamilya ng mga kahinaan ng bawat isa. Malinaw ang pagkakalahad nito dahil sa mababang mga pananalita ng mga artista.
Nagwakas ang dula nang ihantulad ni Lolo Tasyo ang bawat isa sa kanila sa mga bahag-bahagong slum na pininturahan ng kalburo: malinis sa labas ngunit sa loob ay nabubulok. Bitin ang wakas sapagkat walang ibinigay na solusyon sa suliranin ng pamilya.
Para sa isang non-professional, ay maganda na ang pagkakadirehe ni Ernesto “Jun” Hilario. Hindi natin ito maihahantulad sa mga ibang dula, ngunit dapat nating tandaan na mga nagsiganap dito ay mga baguhan. Makatotohanan ang pagkilos ng mga nagsiganap maliban kay Davy de Jesus (Jose) na gumamit pa ng mike.
Naganap ang dula sa Tondo, Maynila sa panahong batas-militar pa ang umiiral sa Pilipinas. Kahit hindi gaanong marami ang mga props na ginamit ay naipakita rin na ang bahay ay nasa squatters’ area at ang mga nakatira doon ay laban sa pamahalaan dahil sa mga nakasulat sa dingding ng bahay.
Hindi gaanong binigyang-pansin ng direktor ang mga gamit ng mga nagsisipaganap. Si Lolo Tasyo ay nakasuot ng jogging pants; si Enteng ay nakarelos, jacket at bagong sapatos; si Jose ay nakasuot ng uso sa moda ngayon. Si Edong lang marahil ang nakasuot nang tama.
Di na rin gaanong nabigyang-pansin ang ilaw maliban sa bahaging nanaginip si Lolo Tasyo ngunit di naman gaanong mahalaga ang ilaw at mawala ang pagiging makatotohanan ng dula kung sobrang “arte” ang ilaw. Malaking tulong sana kung may background music ang dula. Sa dulang ito, ang musika ay inilagay sa pagitan ng mga eksena. Mas maganda sana kung may musika sa gitna ng mga eksena mismo, hindi sa pagitan.
Angkop ang pamagat ng dulang Pinturahan ng Kalburo. Wika ng direktor nito sa isang open forum ukol sa simbolismo ng pamagat: “Ang pinturang kalburo ay nangangahulugang madaling mawala, pansamantala; isang ulan lamang ay mabubura na ito. Ganyan din ang hakbanging pampalasa ng pamahalaan upang pansamantalang iligaw sa mga delegado ang tunay na kalagayan ng mahihirap. Subalit ang gayong pagtatakip ay manipis, nilalayong lamang na huwag mabunyag ang lipunang slum.”
Pangkalahatan ay mainam na rin ang presentasyon ng dula. Kaya lang, higit na gaganda ang dula kung malakas ang tinig ng mga nagsiganap. Dapat din sanang gawing makatotohanan ang mga kasuotan ng mga nagsiganap upang umangkop sa katayuan sa buhay ng mga tauhan. Gaganda rin ito kung may background music.
— CDL at AJJr., ’83
Caption ng Larawan
“Ang tahanang ito, puno ng maruruming lihim. Pinturahan ng Kalburo upang itago sa mata ng Lipunan.” Si Nick David, Jr. (inset), si Elison Barcelo at si Josefina Robles sa isang tagpo.
